Trách nhiệm và quyền hạn cần được trao về cho người hành nghề. Ở đó, con đường của KTS chỉ có thể là uy tín, đạo đức và làm đúng luật.
Tại đại hội lần sáu Hội Kiến trúc sư TP cũng như các hội thảo gần đây, một số ý kiến cho rằng khối lượng xây dựng của TP nhiều nhưng lại thiếu phong cách riêng, những giá trị của quá khứ đang dần bị xóa nhòa… Vậy vai trò kiến trúc sư (KTS) trong thời gian qua ở đâu?
Trong khi thế giới đang tìm cách trả lời các câu hỏi về tương lai của xã hội, của cộng đồng, nền kiến trúc mới; trong khi các cuộc cách mạng tin học, sinh học đang nảy sinh vô vàn phát kiến mới thì tôi và bạn - những KTS, đang làm gì?
Nhìn đâu cũng thấy quy chuẩn
Tôi và bạn đang ngập đầu trong các định mức vật liệu cổ điển, mật độ xây dựng, tầng cao và lộ giới, quy hoạch theo tỉ lệ và xây dựng theo thủ tục trình duyệt. Mỗi bàn làm việc của KTS đều phải có một chồng nghị định, thông tư, tiêu chuẩn, quy chuẩn… Công việc sáng tạo tác phẩm mang tính kiến trúc, văn hóa, xã hội, địa lý đang bị những văn bản đó “hành” và gò bó.
Tôi và bạn đang loay hoay với bộ đơn giá, suất đầu tư mà việc thẩm định, phê duyệt cực kỳ phức tạp. Một bản vẽ có chữ ký của bạn và tôi sẽ không có giá trị nếu không vượt qua rào cản của các loại giấy phép. Một quy trình cấp phép có khi phải trải qua tới ba, bốn chục bước thẩm định, phê duyệt, thời gian tính bằng năm và có lúc KTS phải giải trình từng nét vẽ. Thế nhưng nếu công trình xảy ra sự cố thì hầu như chỉ có chủ đầu tư, người thiết kế và nhà thầu chịu trách nhiệm. Vậy ba, bốn chục bước ấy có ý nghĩa gì?
Hầu hết kiến trúc đô thị TP.HCM mang tính tự phát, chạy theo thị hiếu, chưa có trường phái kiến trúc đặc thù. Ảnh: HTD
Hiện nay, trong khi nhiều lĩnh vực đang đi đúng hướng kinh tế thị trường, các hiệp hội ngành nghề được mở ra nhằm tạo điều kiện cho những người hành nghề được nâng cao trách nhiệm và quyền hạn mà xã hội giao phó thì nghề KTS vẫn mãi lận đận bởi các thủ tục “xin-cho”.
Người bác sĩ khi ra toa thuốc có phải cầm toa thuốc đó đi xin thẩm định không? Một luật sư khi nhận bào chữa cho ai đó có phải ra phường xin xác nhận rồi chờ các sở, ban ngành phê duyệt không? Đất hợp pháp của người dân, được luật pháp bảo hộ thì lẽ ra họ phải có quyền thuê tư vấn xây nhà dựa trên các luật mà không cần xin phép chính quyền. Việc xin phép chỉ phải thực hiện khi họ thiết kế sai quy hoạch. Thế mới thấy quản lý nhà nước đã can thiệp quá sâu đến việc hành nghề của KTS trong khi lý ra nghề này cần được hưởng sự lãng mạn và sáng tạo.
Cách quản lý tiên tiến: Hậu kiểm
Nhiều nước trên thế giới chỉ sử dụng hai bản đồ để quản lý, đó là bản đồ quy hoạch sử dụng đất (đất công, đất công trình công cộng, hạ tầng và đất dự trữ) và bản đồ phân khu chức năng (quy định khu trung tâm, công cộng, thương mại). Trong đó, quy hoạch khu cao tầng và thấp tầng đều kèm theo bảng “điều kiện sách” với các điều kiện cơ bản, dễ hiểu: Vách mặt tiền đường, lộ giới, mật độ, vỉa hè, hành lang, vị trí đấu nối điện nước, cốt nền, vị trí cây xanh…
Từ hai bản đồ này, họ bắt đầu quy hoạch từng dự án cụ thể, kèm theo nguồn vốn, tên chủ đầu tư và thời gian hoàn thành. Công việc còn lại của từng dự án cụ thể chỉ là quan hệ độc lập giữa các đối tác: Mua bán có công chứng, thiết kế có KTS…theo hợp đồng và tuân theo luật. Những người hành nghề thiết kế phải tuân theo “điều kiện sách” của từng TP. Ví dụ, ở đảo Bali (Indonesia) mọi công trình đều không được xây cao quá ngọn dừa, hay nhà ở Nhật chỉ được sử dụng màu của chất liệu gạch đá, cấm sơn phết lòe loẹt...
“Điều kiện sách” hay kim chỉ nam của từng TP được in thành tài liệu trao tận tay văn phòng kiến trúc. Nhà nước góp phần giúp các văn phòng này hành nghề theo luật. Bản vẽ khi xuất xưởng chính là giấy phép cao nhất và duy nhất của công trình. Trách nhiệm và quyền hạn được trao về người hành nghề. Ở đó, con đường của tôi và bạn chỉ có thể là uy tín, đạo đức và làm đúng luật. Nếu làm sai, bạn và tôi sẽ bị chế tài, đào thải, rút giấy phép hành nghề, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đó mới là cách quản lý đô thị tiên tiến theo dạng hậu kiểm thay cho quản lý tiền kiểm với một rừng thủ tục xin cho phức tạp hiện nay.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét